ډاکټر حنیف بکتاش
د نښت پرټکي
نن شپه مې بیا د زړه مېلمه
یې مېلمه
خپلې تنهـــــــا
شېبــــــې
وېشم
درســــره
له غـــــاړه
کۍ
نه دې
لـــــــوېدلې
مرۍ
راجېــــلـومه
پـــــــه
ورېښـــــــم
درســــــره
کله چې لمــــر
له کلي
کـــــــډه
وکــــړي
زړه مــــې
د هســک
پــر
سینه تالـــټوي
لکه ویشتلې مــرغۍ
، څـــړیکو
سره
په تا کــــې
هیله ، تا کــــې
سا لــټوي
د هسک په زړه کــې
ډېـوې
ډېرې
بلې
خو سترګې ستــا
لـــوري
ته لاره
باسي
ستا په ښایست کې څه رازونه نغښتي ؟
زړه لــه
کــــو
ګله بې
اختیــــاره
بـــاسي
چې له کوڅې نه غږ د پښو پورته شي
زه وایم خــــدایه
زمـــا
مینه راغــــله
د مقدســـــــــو
آیتــــو
لـــــــه
نــــــړۍ
زما د روح نـــړۍ
ته سپینه راغــــله
د بڼ له لــــــوری
چـــــې
وږمه ولګـــــي
وایم هغـه
ده ، ګـــــوره
بېــــرته
راځــي
زه مـې
له بخته ســــره
څـــه
وکــــړمه
؟
نه هغــــه
نـه
ده بابا چېــــرته
راځــــي
؟
زه د تیارې
او د سپېدې
تر منځه
د نښت پر ټکي
لکه سات پاتې یم
پر شاو خوامې دي
د غم لښکرې
لکه بې
وسه باچا مات پاتې یم
هره خوا ګورم دیوالونه ښکاري
لکه چې ګور کې کرایي
ناست یمه
روح رانه تښتي ، زړه یاري نه کوي
آسمان ته لاس په ګدایي
ناست یمه
پسرلی 2009 کال لندن
بې
تقدیره شېبې
.........................
خدایه !
دا ستا د آیتونو تفسیر څنګه کیږي ؟!
آسمانه ستا په وېش
کې
دا زموږ قسمت څنګه دی
؟
تن مې ،
د کلي
د سهار د سپینو پرخو په څېر
له پرهرونو ډک دی
زړه مې ،
دغره په څېرمه
له ماتمونو ډک دی
سینه د دود له تنفسه ستړې
باغ مې ټپي ، ټپي دی
چینه کې سا وچه ده
او د پسرلي په هدیره کې شمال
پر وچو څانګو باندې
لوبې کوي.
خدایه !
دا ستا ، د خلقتونو انځور څرنګه دی ؟
ښکلا د سترګو په قاموس کې
بې
مفهومه مانا
مینه د زړه غوټه کې
یوه بې
قیمته سودا
صفا په دغه ښارکې
یو منسوخ شوی آیت
وفا په دام کې د شیطان نښتې
روح د ګناه پر پړي
باندې زېندۍ
لاسونه هسې د تبرونو لاستي
پرې ویشل کیږي
د
قسمت جنازې
دغه کوډګرې
، بې تقدیره شېبې
لکه چې پای نه لري
د حقیقت او د باور لوظونه
د «سوداګرو» په نرخونو کې
هېڅ
ځای نه لري
زمانه هسې پر بې
لارو باندې لاره نغاړي.
زه ،
د دې
ښار ، له تور او سپین
او له فوري
عکسونو
د یوې زړې کتابچې
له دې اوږده نمبره
چې د خپل کور په دروازه کې مې
په درد نه خوري
او د زندان نمبر پلېت
ور باندې قدر لري
خدازده چې چېرته
تښتم ؟!
زه ، له هر څه نه ستړی
زه ، له آسمانه ستړی
زه له هندارې
ستړی
زه د کوڅې
له تښتېدلې
څېرې
ستړی یمه
له دریڅې
ستړی یم
چې په دروغجنه ژبه
د سپېدې
ژمنه کوي
یوه بې
دروغو ورځ به کله راشي ؟!
*******************************************
د پرواز پر ایرو
یو موټی خاوره مې
په رغوي
کې
له خپل سیوري
سره
د بېګني
خوب
تعبیر کومه
زه وېرېږم
له څه نه ؟
نه پوهېږم
ذهن مې له ډېرو پوښتنو ستړی دی
او ویره ،
بې له جګړې ما له پښو غورځوي
زه ، حتی
له خپل ګاونډي وېرېږم
چې وره
ته یې
غټ کلپ پروت دی
‘زه
د لمر له مېلمستیا
تیاره راغلم
ما د لمر سیوری
د خپل ماشومتوب
پر خوبونو ولیده٬٭
او ما
ته ولیدې
چې د شپې له کوره راتلې
او زه
د پوښتنو ، له درانه پیټي
سره
د څو پوچو شېبو تر منځ
سرګردانه وم
او د شپې لاره وي مې
٬د
پرواز
پر ایرو٬٭٭
ختل.
زړه مې نیولی دی
او
زه مې ، رغوی
پرانیزم
لاس ته مې ګورم
پر رغوي
مې
د ژوند کرښه پرې ده
شېبې سپکې دي
له کوڅې
یواځې د ورکو ترانو غږ راځي
او شمال مې ورو ورو
له رغوي
خاورې باروي.
اوړی 2005 کال لندن
-------------------
٭ ٭٭ س سپهري
دریڅه
نن مې ،
زړه نیولی
او په رګونو کې مې
د وینو پر ځای
بڅرکې
جاري
دي
نن مې روح ستومانه دی
او د خپګان پر مفهوم ښه پوهېږم
نن حتی،
د هغې پانې پر نهیلۍ
پوهېږم
چې ، له څانګې لویږي
او لاره ویان پرې
بی پروا تېریږي
زړه مې ،
د غوټیو پر تښتېدلو
څېرو
سوځي
چې ، له ډنګرو پښو
نه یې
د ایمان مزي
تښتي
زه ،
د بڼ له تنهایۍ
وېرېږم
چې ، مرغیو ترې نه کډه کړې
سین ته خپه یم
چې ، په څپو کې یې
د اوښتلوشیمه پاتې نه ده
او ،
کبانوته
چې
، رګونوکې یې
وینې کنګل شوې
دي.
زما پر کوڅې ، زړه سوځي
چې د بې کسۍ اوږده شپه یې مخ کې ده
او له دروازونه یې
د باور رنګ الوزي
زه ،
د صفر په څېر
د حقیقت او باور تر منځ نړېدلی
یم
او ، آسمان مې هره شېبه
پر سر را
ټیټیږي.
شېبې
ټمبلې
دي
او د دریڅې نړۍ تنګه ده
او ته یواځې په کې
د رنګونو د اعدام مراسم وینې
او یو سپین کفن
چې له تا ،
د سا ایستلو ، حقیقت پټوي.
آه ،
کاشکې
چې ،
د حقیقت په
مفهوم نه پوهېدی
کاشکې چې ، مفهوم
د هستۍ پر پاڼه نه زېږېدی
او وجدان ،
یوه صندوقچه وای
چې ، تشه کړی دې وای
او بیا دې ،
د یوه ماشوم ،
پر متیازو مینځلې
وای
موږ د میزونو پر سر
او د کاغذونو پر مخ
خپلې ، هیلې
کرو
موږ ،
د پلاستیک جوړولو به کارخانه کې
د پسرلي لمړۍ ورځ لمانځو
موږ ، کاڼه شوي
موږ ، هر څه هیروو
موږ ، سرګردانه
خدازده څه لټوو ؟
آه ،
څه نیکمرغي ده ؟!
هغوی چې باید خپلې څېرې
د ډنډونو
پر ولاړو او ورستو اوبو
وویني
او د خپلو دروازو پرسر
د بدکاره ښځو لوحې
ووهي
هغوی چې
د هرې دروازې مخې ته
پر یوځي
او ، پر هر خره زین وهي
زموږ د پېغلو
د هندارو ،
غوره مېلمانه
دي.
څومره مې زړه غواړي
چې ، خپلې سترګې او غوږونه وتړم
کله چې اورم یو پلار
د ږیرې پر چاړه باندې
د یوې ماشومې نجلۍ ، نس څیروي
څو،
یوه بدغرمه نطفه وباسي ترې
او
رسوايي
یې
د خپل غرور ، په هدیره کې خښ کړي.
څنګه مې له سیوري
ونه شرمېږم
؟
څنګه ،
د ضدلۍ پر مخ فلسفه ولولم ؟
څنګه غره ته وګورم ؟
چې زه ترې تاریخ او جغرافیه زده کوم
کله چې وینم
زموږ ،
د عقل او پوهې مدعیان
چې ځانونه ، جامع الکمالات
او قاضی القضات
ګني
او خدای ورته
پر
دغو فضایلو برسیره
د لیکلو همت هم ورکړی
د خپلو کتابونو وزن
د مړو پر سرونو
او د شمال او جنوب ،
پر تیږو تلي.
زه د تاریخ پر پاڼو
چې د رسولانو د مشق تختې دي
د ځمکې د بدمرغۍ
او د روح د ورستېدو
انځور وینم.
زما ځواني ، چې د باغ
لوڅېدوته
پاتې کیږي
د انتظار او مینې
پر شېبو
تړل شوې
او کوټه مې ،
چې دیوالونه یې ،
شېبه
، په شېبه
را نږدې
کیږي
ماته ،
د وروستۍ پوښتنې
ځواب
وایي.
زه ، پر مرګ باور نه لرم
خو آیا ،
ژوند په خپله ،
هغه هټۍ نه ده چې
موږ ،
هره ورځ ترې
د ځان د پانسۍ کولو
رسۍ رانیسو ؟!
دا کوڅه څه نومیږي ؟
چې
پر تړلې
دروازې ختمیږي
او یواځې پرې
د تېرېدو
په
محال
زموږ ، په ذهن کې
د ژوند احساس تکراروي ،
او زموږ د موجودیت مفهوم
د تیږو پر ذهن لیکي.
افسوس چې تیږې
،
ژبه نه لري
او همیشه
غلې
دي
او یواځې
دې ته جوړیږي
چې د چا سر
او یا زما د کوټې
دریڅه پرې ،
په نښه شي .
**************************
د غوړېدلو
هیله
که ځمکه نه غوړېږي
که په لښتي کې مینه نه بهیږي
که په پټي کې د غنمو پر ځای
مونږه سرونه کرو
که په ځنګله کې وږمه نه چليږي
اود سپېدې پر لمن
د لمرسپېڅلې، وړانګې
نه ځلیږي
د ماشومانو پر تنکیو شونډو
کله به وغوړېږي
د خوشحالیو مسکا
او د نیالګيو په رګونوکې به
کله جاري شي
د ژوندانه سندرې ؟!
که سین کې خوځي
د سکروټو سېلاب
که له کوڅې نه هدیره جوړېږي
که شپه تاراج کوي
او مینه وژني
که په څراغ کې مودمیندو،
رڼې اوښکې سوځو
که باغ،
په تیږو ولو
او د مرغیو ډلې
په لیکه ، لیکه
له ځنګله نه با سو
سپېده
به څوک وستایي؟
او له کوڅې نه به شي پورته کله
دقد مونو آواز،
د تګ راتګ سندرې ؟
که ډزې بندې نه شي
او که د ژبې پر ځای
چاړه خبرې کوي
که ترږمیو کې د تورو برېښنا
د میندو هیلې وژني
که په سرونو کې د غچ سکروټې
،
نه ټپېږي
او د ټوپک په ژبه،
داد او دستور چلیږي
او دا د وینو ویا له نه دریږي
اوښکې به څوک ودروي؟
او،
پر دې شلېدلوګریوانونو به څوک
بخۍ د مینې او ثواب
تېره کړي ؟
یې د وطن خلکو
راځی جګړه ووژنو
راځی د اوښکو مخ ته
بند واچوو
راځی د ځمکې په رګونوکې بیا وځغلوو
د غوړېدلو
هیله
راځی
د بڼ پر شونډو ونڅوو
د خوشحالیو مسکا !
*****************************
شړلې مسکا
وطن مې ،
لکه د وینو غوټۍ
لکه د اوښکو څپه
لکه له شونډو پر شا شوې
مسکا
لکه له زړه نه راوتلې سلګۍ
د ویر پر پاڼه باندې ورژېده
وطن مې ،
لکه زړه سندره
لکه د کلي چنا ر
لکه سرکښه مجنون
لکه عیسی غوندې د مینې مفهوم
لکه بودا غوندې
ترتله مضمون
پر هره کاڼه ، کاڼه
د یاد پر پاڼه ، پاڼه
ولیکل شو.
وطن مې ،
د یاد ریښه ، ریښه کې
د جفاګانو تصویر
د سین پر هره
څپه
د ماتېدلو
بهیر
د زړه پر هره شېبه
د اسوېلیو
تقدیر
دا د ځنګله سترګو کې
یو انځور شوی اسیر
دا د قرآن
پر پاڼو
د دوزخونو تعبیر
وطن مې ،
د سرو او شنو غمبسو
راښورېدلې
ځاله
دا د چړو پر څوکو
یوه لیکل شوې کیسه
دا د شېبو
پر بهیر
یوه توکړې
لاړه
زما د ګدر شونډوکې ،
مینه مړه ده
منګی کې نشته ، د خیالونو نړۍ
چمن کې نشته ، د سندرو ویاله
کټوکې ویر خوټیږي
او غم ، د یاد فصل ته دام خوروي.
دا زما د کلي د بزګر لاسونه چا تړلي ؟
پر دې ویالې
کومه داړه راغلې
؟
چې په لښتیوکې مسکا نه خوځي
او په پټیو کې ،
د مینې پر ځای
فصل اغزي
زېږوي
!
زمانه ولې
داسې شنډه ښکاري ؟
مینې کې ولې اعتماد
مړ شوی ؟
هنداره ولې تصویرنه شي ښودی ؟
سبا کې ولې رڼا نه بهیږي
آسمانه ړوند یې ،
ولې نه نړېږې
؟ !
لارویه ،
لاره درنه ورکه نه شي
بیا پر پردیو لارو پل کښې نږدې
نوې
لار پرانیزه ،
یو نوی فصل
نوي
نیالګي ته اعتبار ورکړه
بیا د غوټۍ شونډو ته مینه ، مینه
بڼ ته ،
پرتم
د اقتدار ورکړه !
When the Sun reads the Verses of God
Hanif Baktash Kabul 2009
بکتاش د تنکۍ ځوانۍ په پیل کې ، پوره هماغه وخت چې په هیواد کې
د زاړه نظام تابوت د یاغي شویو بادونو تر شګو او پوټي لاندې
خښېده ، د پاڅون فریاد واورېده او د توفان ستایونکو سندربولو
سره یو ځای شو او ژبه یې د راختونکي لمر په ستاینه او هرکلي
پرانیسته.
ما دی لمړی ځل په ۱۳۵۵ لمریز کال ، په خپل کورکې هغه مهال ولید
چې لا تنکی ځوان و . ده هغه وخت د هیواد په یوه ادبي کانکورکې
د پښتو شعر جایزه ګټلې وه او ماته د ادبیاتو او شعر د یوه
شوقمن زده کوونکي په ډول ، د مسلکي لارښوونې او مرستې د تر
لاسه کولو په مقصد راغلی و. خو د کیڼ پلوه سیاسي افکارو دغه
زلمی شاعر بیا ډېره زمانه ما ونه لید. وروسته په ۱۳۶۶ لمریز
کال کې د ده د شعرونو لومړنۍ ټولګه چې « د ځنګله سترګوکې»
نومول شوې وه خپره شوه. په دې ټولګه کې د زلمیتوب پر عاشقانه
رمانس برسیره ، د قربانۍ لپاره لیوالتیا ، د مبارزې د ډګرونو
پر لور بیړې او انقلابي آیدیالونو ته د رسیدو تلوسو ، څپې وهلې
.
بکتاش لا هماغه وخت پخپل لومړني اثر کې د دودیز شعر له انقیاد
څخه چې ده د خپل پرمختګ لپاره هیله نشوه ورته کولای ، غاړه
وایسته او د نویو خیالونو ، نویو فکري میدانونو او نویو
قالبونو د پیدا کولو پر لور یې مخه وکړه.
انقلاب په مخه خوځیده ، ټولنه ، فرهنګ او هر څه یې له ځان سره
بدلول. په دې لړ کې شعر هم خپل ډیر څه بدل کړل : فکري زېرمه ،
فرهنګي سکښتونه ، د خیال انځورونه ، او په بڼه کې د نویو
سمبولونو ، نویو هنري مقولو ، نا دودیزو وزنونو او د آزاد شعر
نویو ډولونو لار پیدا کړه. په دې توفاني بهیر کې و چې د شعر
داسې یوه نوښتګر ښوونځي سر را اوچت کړ او د پښتو ژبو شاعرانو
یو داسې ارمانجن نسل را منځ ته شو چې شعر ته یې د لفظ او معنا
نوی سکښت ورکړ.
زلمی بکتاش د وطن په همدې ستونځمنو او خونړیو پېښوکې په دې
معتقد شو « چې کله انسان آزادي نه لري د هنر لاره داده چې ځان
د آزادۍ خدمت ته وسپاري .»
ده په هغه کلونوکې چې وطن یې د جګړه ایزو هڅو ، لویدو ، پاڅیدو
د بریو او ماتو میدان و د شعر په اوښتګر ښوونځي کې د نوښتګر
شعر تمرین بشپړ کړ او دیوه ځانګړي سبک خاوند شو. ادبي او فکري
ښوونځیوته د وګړو انتساب دا معنا نلري چې ښوونځي ته ټول منسوب
کسان د یوه واحد سبک ، یوې سویې او په ټولو هنري یا فکري سیمو
کې سره ورته وي.
ښوونځی
School
په لویدیځ کې د لیکوالو یوې داسې ډلې ته وایي چې د اغیز د یوه
ګروپ په ډول رامنځ ته شوی او پر یو لړ اصولو یې موافقه سره کړې
وي . همداراز د یوې ځانګریې فلسفې یا هنري نظر یې یوې ډلې ته
هم ښوونځی وایي . کله د یوه منفرد عالم یا استاد خواره شوي
نظریات او معتقدات هم چې په یوه ډله یې اغیز کړې وي ښوونځی بلل
کیږي او نور . خو د شاعرانو د ښوونځي یووالی د دوی تر منځ د
سبک د یو والي په معنا نه دی. د هر چا سبک خپل دی او هر شاعر
دخپل پیغام لپاره د خپل سبک په مرسته د حس وړ ځانګړي انځورونه
رامنځ ته کوي.
د هنرمن سبک ځانګړی او د ده په ذات پورې تړلی وي . زما خپل نظر
دا دی چې په شاعرانو کې د سبکونو توپیر کټ مټ هغسې دی لکه چې د
دوی په بڼو ، آوازونو اود ژوند په ځانګړیو تګ توګو کې لیدل
کیږي . د «لون ګیزس» دغه وجیزه د سبک په پیژندنه کې ډېره ژوره
ده چې وایي : « د هر چا سبک پخپله هغه شخص دی.»
همداراز د بکتاش سبک یواځې په ده پورې ځانګړی دی کوم چې په دې
سریځه کې په بشپړ ډول معرفی شوی دی.
خو اوس چې شاعر بکتاش د یوه خبیر ، کوټلي او د لوړې کچې د شاعر
په مقام کې خپلې شاته ګوري لکه د روسیې په جګړه کې مات شوی
ناپلیون ، سترګې یې د بایللي جنګ په میدان کې
په
مړو شویو سرتېرو ، ماتو شویو جنګي ګاډیو ، بې سېکه شویو زخمي
افسرانو ، سویو کلیو او هغه لېوانو او داړونکو ځناورو باندې
لوېږي چې د واورې په توفان کې د اوږدې لارې پر څنډو د وژل شویو
قهرمانانو او د تباه شویو آسونو پر لاشونو بوخت دي . دی په
همداسې یوه احساسی حالت کې د راپریوتي توفان د نا اټکل شویواو
نا منتظره پېښو او د هغوی د پایلو به باره کې د هغو پوښتنو د
ځوابولو په لټه کې دی چې کیدی شي دی او د ده مات شوی پوځ د
قطعي نا هیلۍ د خپکۍ له منګولو څخه وژغوري . د همدې احساس تر
اغیز لاندې داسې فکري ـ هنري سبک ته وده ورکوي چې هغو ټولو
پوښتنوته ځواب پیدا کړي کوم چې شاعر پخپل اوږده او ستونځمن
اوښتګر تمرین کې ورسر مخامخ شوی دی.
د هغو پوښتنو ځینې بېلګې دا دي:
۱ـ موږ
په ړندو سترګو
خونړۍ لارې
نغاړو
موږ ،
پر کڼو غوږونو
د مینې غږ اورو
موږ ،
خپل پرون پیل کړ
په کرایي فکرونو
او خپله سبا مو
د خپل تاریخ
،
د قاتلانو پښوته پرېویستله
نن مې ،
د روح پر پردې
نغښتي
دي
ډیر سوالونه
خو ،
زموږ معلم ورته ځواب نه لري
کرایي فکرونه مخ ۶۳
۲ـ زه د کوڅې له تښتېدلې څېرې ستړی یمه
له دریڅې ستړی یم
چې په دروغجنه ژبه
د سپېدې ژمنه کوي
یوه بې دروغو ورځ به کله راشي ؟
بې تقدیره شېبې مخ ۳۰
۳ـ له تا پوښتنه کوم
آیا ته
د دغو پوښتنو،
په ځواب پوهېږې
؟
له ما یې مه پټوه
که پرې پوهېږې راته نقل راکړه
چې څه نا څه
په دې
مضمون کې هم
ناکامه نه شم
د ستورو هدیره مخ ۹۱
۴ـ لاره کې وینمه چې سیوري
خوځي
له لرې ، لرې
تورې وریځې غواړي
سپوږمۍ مېلمه
کړي
او پر سیورو باندې وخاندي
سیوري به ونه ژاړي ؟
ستوري
به شرم نه
قبرونوته
پناه یونسي ؟
او څراغ به ښکته نه شي
د تورې
شپې
پښوته ؟!
ستوري او سیوري مخ ۱۶۹
۵ـ سبا به کله راشي
؟
او دا اوږده شپه به بیا کله
له دې
باغه
شړل شوې وږمه
او د خزان په تاو کې
ښکېله
زیندۍ شوې
غوټۍ
سپېدې
ته وسپاري؟
زیندۍ شوې غوټۍ مخ۱۰۳
۶ـ «ځمکه درنه ده
او وخت تېرېږي
»
کلونه ژاړي ، کلونه خاندي
سپېده
چاودلې
خو رڼا نشته
نامرده وخت
پر ما ،
څه کاندي
؟
وخت مخ ۱۱۰
د دې احتمال شته دی چې د شاعر له دې استفهامي سبک څخه ځینې
داسې کسان چې د شاعر د کار له فنی خصوصیاتو سره بلد نه وي داسې
اټکل وکړي چې دغه د اوښتګر ښوونځي ارماني شاعر د کوم ایتوپیایي
جنت په لټه کې ، د خیال په کوڅو کې سرګردان شوی دی.
زما په خیال د ده دغه استفهامي سبک ، دی د خپلو همځولو او هم
تولو شاعرانو په کتار کې ممتاز کړی دی. ده د همدې تګ توګې به
غوره کولو کې ډېر بې ژبې تصورونه ژبور کړي او د پیغام د
لېږدولو لنډه او بې ابهامه لار یې پیدا کړې ده . خو دی یواځې د
پوښتنو ځوابونه نه پلټي بلکې توضیحي تګ ټوګې ، د حقیقت د
موندلو لپاره د اصولي شکونو طرح کول او کله کله فلسفي ژبه او د
خیالونو د اظهار نورې شېوې هم کاروي.
لکه په لاندنیو بېلګو کې:
۱ـ ښکلا ، ځواني
او مسکا
د زړه په کورکې مساپر پراته دي
نن که سبا وي
دوی ،
له دغه ځایه
کډه کوي .
د هیلو باغ کې مخ ۷۷
۲ـ
ستوری ړانده وه
سپېده له دریڅې شرمېده
او شمال د یوه کنګل فصل
د رسېدو شګون لاره
شرمېدلې سپېده مخ۱۱۲
۳ـ موږ له لمره تښتو
او د خپلو سیورو
شاته
سرګردانه یو
د همدې لپاره
زموږ مخې ته
همېشه
تیاره ده.
سرګردانه سفر مخ۱۵۵
۴ـ موږ ،
د شېبو
پر اوږو خپلې جنازې
بار
کړي
کله چې شاته ګورو
وینو چې موږ
په زرهاوو ځله ،
خښ شوي یو .
کله چې لمر د خدای آیتونه لولي مخ ۱۲۳
د بکتاش د دغې ټولګې زیاتره شعرونه ښکلاییزو ځانګړونو، انساني
مفکورو او د وطن مینې ته ځانګړي شوي دي. او د ده لوی کمال دا
دی چې دی په خپلو هستونو کې تغزلي ښکلا او رزمي هیجان داسې سره
اوبي چې د یوه پاخه شاعر پر زېږېدو شاهدي وایي.
بکتاش په شعر کې د تجد د او نوښت یو جدي پلوی دی. د شعر په دې
دفتر کې د دودیزو شعرونو په نسبت نوي شعرونه هم د کیفیت او هم
د کمیت له نظره ارجحیت لري.
دی حتی په دودیزو تغزلي هستونوکې لکه غزل ، څلوریځې او د هغوی
په نورو ډولونو کې د کلاسیکانو له منل شویو شعري کلمو څخه لکه
: د وروځو توره ، د بڼو غشي ، د مخ سپوږمۍ ، زاهد ، ناصح ،
محتسب ، خرابات ، رند ، او نورو نه کار نه اخلي او حتی هغه
ترکیبونه ، مصطلحات او مقولې نه کاروي چې د دودیز شعر د
خیالونو د انځورونو په جوړولو کې پېړۍ ، پېړۍ د ښکلا د
نندارېینې لپاره کارول شوي دي لکه : د زلفو ماران ، مړې سترګې
، د نقطې غوندې تنګه خوله او د ویښته غوندې نرې ملا د ښځې
لپاره هم هغه منفی صفات چې په دودیز شعر کې یې نمونې کمې نه دي
لکه لولۍ ، هرجایي ، بیوفا، دروغجنه ، مکاره ، کوډګره او
غولونکې پخپل کلام کې نه کاروي. حتی په هغو هستونوکې چې په
دودیزو قالبونو کې یې وړاندې کوي نوي او له زمان سره وړ
اصطلاحات اختراع کوي ، شعري روح ور بخښي او په دې توګه دودیز
شعرته نوي تصویرونه ور ننه باسي او نوښت ورکوي:
زه د تیارې
او د سپېدې
تر منځه
د نښت پر ټکي
لکه سات پاتې یم
پر شاو خوامې دي
د غم لښکرې
لکه بې
وسه باچا مات پاتې یم
هره خوا ګورم دیوالونه ښکاري
لکه چې ګور کې کرایي
ناست یمه
روح رانه تښتي ، زړه یاري نه کوي
آسمان ته لاس په ګدایي
ناست یمه
د نښت پر ټکي مخ ۲۶
دی په خپل فطرت کې نوښتګر کرکتر دی او پر مضمون او فورم برسېره
حتی د کلماتو په شاعرانه کولوکې ابتکار کوي ، نویې مقولې ، نوي
ترکیبونه او نوي اصطلاحات اختراع کوي لکه په همدې ټولګه کې
لاند یني مقولې او ترکیبونه : زخمي باغ ، د هوس تبر ، نړېدلي
موجونه ،ستړې شېبې ، د غرونو ایمان ، کرایي فکرونه ، شړلې مسکا
، د زړه هستوګن ، کوډګرې شېبې ، ستومانه ښار ، د یادونو هدیره
، اسیر فکرونه ، کرایی ګور ، د کیسو مانجه ، د چنارونو شملې ،
د سندرو ویاله ، د ځنګله سترګې ، له غصو ډکې کوڅې ، د ورکو
ترانو غږ ، د باغ د بې وسۍ آواز او نور په لسهاوو شاعرانه
ژبني ترکیبونه چې شعرته ښکلا او بډاینه وربخشي ، د خیال د
انځورونو لمنه پراخوي او د پیغام رسول آسانوي.
شاعر هیڅکله دا له یاده نه باسي چې دود د شعر لومړنۍ او اصلي
زمینه ده او نوښت د دود په سیمه کې یو بې توقفه بهیر دی. کله
چې په ټولنه کې اقتصادي ـ ټولنیز بهیر ګړندی شي او نویې سیاسي
غوښتنې رامنځ ته کړي ، انقلابي خوځښت پیدا کوي او د نویو طریقو
او تګ توګو پراخېدوته مخه ورکوي.
د افغانستان د اوښتګر شعر د ښوونځي د لارویانو تر منځ یوه
مشترکه ځانګړنه دا ده چې د نوښت د ډګر د پراخولو پر لوري زیاته
لېوالتیا ښیي ، خو دودونه نه تحریموي حتی پالي یې. دا ځکه چې
په دودکې د پېړیو ، پېړیو د هنري تمرین بډای تجارب زېرمه شوي
دي او دا شونې نه ده چې پر هغو باندې دې د بطلان کرښه راکش شي.
دود زوړدی خو د شعر اصلي زمینه او بنیاد دی ، نوښت یو قانونمن
، اړین او ښکلی بهیر دی خو بنیاد او بنسټ ته محتاج دی ، بې له
دوده پېژند پاڼه نشي پیدا کولای او د ټولنې د تایید وړ نه ګرزي
. د نوي او زاړه تر منځ تړاو د یوه طبیعي تسلسل د بهیر په څېر
دی ، په دې معنا چې هر زوړ یو وخت نوی و ، او هر نوی په
راتلونکې سبا کې زوړ دی او بلااستثناء د خپلو زړو نسلونو په
نسبت پر مختللی او متکامل دی.
د آلماني فیلسوف «هیګل» د نظر مطابق د زوړ او نوي تر منځ د
«تېز» او «انتي تېز» رابطه بر قراره ده. زما خپل نظر د شعر د
پرله پسې نسلونو په موردکې دا دی چې نوی شعر د دودیز شعر بې
څراغه سمي ته لار نشي ایستلای او د دې په عکس په دود کې توقف
کول او پر زړو زېرمو باندې څملاستل ، د سریښو په ډنډکې لامبو
وهل دي. نوښتګرو شاعرانوته زما مشوره دا ده چې د دود او نوښت
تر منځ د هنري اعتدال ضرورت له پامه ونه غورځوي . یعنې د نووښت
د هر کلي په مهال دې د ټولنې آمادګي (د قبول ظرفیت) له نظره
ونه غورځوي.
په شعر کې بله مسأله
د هنر په باره کې له یوې جدي ، متنازع پوښتنې څخه راولاړیږي او
هغه دا ده چې : «آیا هنر د ژوند لپاره ؟ که هنر د هنر لپاره ؟»
دي ته د شاعرانو او شعر دوستانو له لوري ځانګړي او راز راز
ځوابونه ویل شوي دي. د افغانستان د شعر اوښتګر ښوونځی په دې
مورد کې روښانه دریځ لري ، خو ځینې وتلي شاعران او په تېره
بکتاش وایي چې « شعر د ژوند انځور دی او داسې یو هنر وجود نلري
چې په کې د ژوند انځور نه وي نغښتی.»
زما خپل نظر دا دی چې شعر د خپل لومړني اصالت په اعتبار له
عشقي کشش څخه را پیدا شوی دی. او عشق پخپله د انسان د ژوند
لومړنۍ ډبره ده. دا څنګه کیدی شي چې عشق له شعره او شعر له
ژوند څخه جلا شي. ما پخپله هیڅکله داسې شعر نه دی لیدلی چې د
ژوند له سرچینو څخه نه وي اوبه شوی او یو پیغام ونه لري.
د بکتاش په ټولو آثاروکې ، که هغه ړومبني دي که وروستني ، زه
داسې یو څه نه وینم چې له مجرد شعر سره (شعر د شعر لپاره) د ده
فکري اړیکه وښیي.
د ده د شعر دغه دفتر او ټول نور سره او ناسره آثار د ژوند او
انسان په باره کې لیکل شوي او په مینې ، مبارزې ، هوډونو او
ارمانونو ډک شوي دي:
۱ـ دا زما د کلي د بزګر لاسونه چا تړلي ؟
پر دې ویالې
کومه داړه راغلې
؟
چې په لښتیوکې مسکا نه خوځي
او په پټیو کې ،
د مینې پر ځای
فصل اغزي
زیږوي !
زمانه ولې
داسې شنډه ښکاري ؟
مینې کې ولې اعتماد
مړ شوی ؟
هنداره ولې تصویرنه شي ښودی ؟
سبا کې ولې رڼا نه بهیږي
آسمانه ړوند یې ،
ولې نه نړیږې ؟ !
شړلې مسکا مخ ۲۱
۲ـ د مازدیګر لمنه سره په وینو
دا زموږ د لمر جنازه چېرې وړې ؟
منګي
مات شوي
د ګودر پر غاړه
د دې ګودر جنازه چېرې وړې؟
باغ مو زخمي شو د هوس پر تبر
د شنو فصلونو هدیره چېرې ده ؟
مینه له زړونو تښتېدلې چیرته
؟
زموږ د یادونو هدیره چېرې ده ؟
زخمي باغ مخ ۶۹
۳ـ یې نجلۍ ، یې نجلۍ
!
سترګې دې
پرانیزه ، د ناز په
وږمو
سر دې
کړه پورته
د آسمان لوري ته
چې په آسمان کې ، دریڅه پرانیستې
څه ښایسته ، په جنتي رنګونو
که موږ له دغې
دریڅې نه تېر
شوو
زموږ د ایمان ،
او د ښکلا ، د باغ ګلونه به بیا
وغوړېږي
ګوره چې دغه ، شېبه
تېره
نه شي
ګوره چې تېره
نه شي
!
د
نرګس پاڼې مخ ۹۹
زما باور دا دی چې د بکتاش په شعر کې به د ده خپل ځانګړی
استفهامي سبک نور هم پراخ او پوخ شي او دا به د پښتو په شعر کې
یوه نوي هنري سکښت ته وده ورکړي او د مضموني بلاغت په برخه کې
به نوې پراختیاته لاره پرانیزي.
زه د ډاکتر بکتاش دې هنري هڅې ته چې بې ویرې او تشویشه د
ابتکار میدانونه پراخوي مبارکي وایم او د شعر مینانو په تېره د
نوی شعر لارویانوته د بکتاش له هنري تجربې سره د آشنا کېدو
بلنه ورکوم.
اکادمیسین سلیمان لایق
کابل د سپتمبر اتمه 2009 کا ل
******************************************************************************
له غصې ترسپېدې
ډاکټرحنيف بکتاش
کوڅې له غصو ډکې دي
هرڅه ته چې ګورې
تاته غصه برېښي
ته داسې فکرکوې
چه له اسمانه،غصه اوري
اوله کورونو،
دډودۍ دعطرپرځای
دغصې،بوی پورته
کيږي
کله،دا خیال کوې
چې اوبه،سور رنګ لري
او، په ویا لې کې هم،
غصه بهيږي
حتی له جوما ت نه
دغصې آواز،
خلک لما نځه ته
را بولي
ما شوما ن، دذهن پر تخته
دصفر دایستلو مشق کوي
نجونې دايرو پرمخ
هنداره پرا نيزي
او سپين ږيري،
دورکو ترانوپرما تم ناست دي
کله داسوچ درځي
چې ددې ښا ر،
خښتې هم له غصې جوړې شوي
کله چې له کوره وځې
غواړې په ړندو سترګو وخوځېږې
او څومره چې کيږي
په ګړندېو ګامو
لار ونغاړې
زه ، ټوله ورځ
دغصو په دې ستومانه ښار کې
سرګردان یم
دغصو پر کوڅو ګرځم
خو، ما ښام
کله چې کور ته راځم
روح مې بدليږي
زړه ته مې لو يږي
چې غمونه تښتي
او د ښار ذهن،
له غصو تشيږي
دکا له په دروازه کې
ستا یوه سا ده مسکا
زما ، له ستوما نه زړه نه
ټولې غصې مينځي
او ستا سپين لا سو نه
زما ستوما نه روح
دسپېدې تر لمن
کاږي
زړه مې غوا ړي
چې شېبې ورو شي
حتی شېبې ودريږي
او زه تر تله
ستا د زړه د ښآ ر
هستو ګن شم
اوړۍ
– ۲۰۰۶ کال – کابل
**********************************************************************
دکيږدېو مېلمه
حنيف
بکتاش
کا شکې چې غرونه نه وای
کاشکې چې ستوري ،
زموږ د سين پر څپو نه ځلېدای
سکښت دمزلو نو،
دا ویالي او ګودرونه نه وای
سپېڅلې مینه،
ساده خلک،ساده
زړونه نه وای
کاشکې سپوږمۍ،
زموږ دډاګ پر لمن نه جګېدای
ستوري ړانده وای،
قصې مړې وای،تاریخونه مړه وای
کاشکې شپېلۍ ماته وای،
او زما زړه هېڅکله،
ددي خورو ورو کيږدیو،مېلمه شوای
نه وای
کاشکې چې
ترخو،
په وږمو کې
لمبولای نه وای
کاشکې چې ما،
ددغو غرونو پر سر،
دهيلو جام،
سر او انجا م،
او دځوانۍ قامت ما ت کړی نه وای
روح راکې نه وای،
له دې خاورې بې ژړا تېرېدای
کاشکې چې تېره،
را نه هېره،
ځان کې هست وای،
ځان کې مست وای،
له هر څه نه
بې پروا تېرېدای
خو لمره ګوره داسې نه شم کوای
آ سما نه تا نه یوه پو ښتنه لرم
له دغه زړه سره
مې څه وکړمه؟
ما رج۲۰۱۰مېلادي کال لندن
**********************************************************************************************
د نرګس مسکا
ډاکټر حنيف بکتا ش
مه ځه پسر ليه له دې کلي نه
پر ېږده
دغاټول جامونه پورته وي ډاګونو کې
پرېږد ه
د نرګس مسکا پرا نيسي وي باغونو
کې
بو ټي را ژوندي شي
ترخې وناڅي، عطرونو کې
څا نګې غو ټۍ ونيسي
زړه پرانيزي رازونو کې
سره شراب جاري شي
د تا کونو
په رګونو کې
مه ځه پسر ليه له دې کلي نه
پر ېږد ه
د شپېلۍ اواز راپورته شي
کيږ د ېو
نه
مست شي ګودرونه
بیا خیا لي شي له منګېو نه
پېغلې زينتي شي
جا مې ډکې له پو لېونه
سپينه خندا وخوځي
د شونډو په لا لونو کې
پرېږ د ه
د غا ټول جا مونه پورته وي ډاګونو
کې
مه ځه پسرلیه له دې کلي نه
پرېږد ه
ما لي راوړي پیغا مونه د ګلا ب
بیا مينه جاري شي
په تارو کې درباب
سترګو کې راڼه شي
اميدونه دشبا ب
ومينځي له زړونو نه
ما تم او اضطراب
پرېږد ه دماشوم خندا اوچته شي
نازونو کې
پرېږد ه
دنرګس مسکا پر انيستې وي با غونو
کې
مه ځه پسرلیه له دې کلي نه
پرېږد ه
چې د روح بلبله ووځي له جېلونو نه
پرېږد ه
چې اسير فکرونه وغورځي سرونو نه
زړونه را بهر شي
تور او سپينو تعبيرونو نه
سپينه سپېده وخوځي دتورې شپې
رګونوکې
زموږ په فر یادونو،
تا ندو هیلو، ارمانونو کې
زموږ په غزلونو
په سندرو اوډولونو کې
زموږ په کتا بونو
د را تلونکو په یا دونو کې
مه ځه پسر
لیه له دې کلي نه
مه
ځه له دې کلي نه !